O virgo splendens (O panno jaśniejąca)

Skład: 5 osób
Czas: 60 min
Miejsce wykonania: kaplica lub nieduży kościół

Kult maryjny w średniowieczu

Kult maryjny w średniowiecznej Europie odgrywał ważną rolę w życiu religijnym - zwłaszcza wśród ludzi świeckich. Odnalazło to oczywiście odzwierciedlenie w powstającej w owym czasie muzyce.

Program koncertu składa się z pieśni wybranych z trzech zbiorów: włoskiego: Laudario di Cortona, oraz hiszpańskich: Cantigas de Santa Maria, Llibre Vermell. Uzupełnieniem jest chorałowy Introitus Stabant juxta crucem, angielska XIII-wieczna pieśń Edi beo thu i polska pieśń Radości wam powiedam z XV w.

Laudario di Cortona

Wyrazem pobożności ludzi świeckich są pieśni-laudy ze zbioru znanego pod nazwą Laudario di Cortona. Powstał on w latach 1260 - 1297 jako owoc działalności bractwa Confraternita di Santa Maria delle Laude mającego siedzibę w Cortonie przy kościele św. Franciszka.

Kodeks zawiera 46 laud wraz z zapisem muzycznym. Jest to jeden z najstarszych manuskryptów zawierających pieśni religijne w języku włoskim, z czasów, gdy zaczęła rozkwitać poezja religijna w językach narodowych, reprezentowana przez twórczość Jacopone da Todi, franciszkańskiego poety i mistyka, autora tekstu sekwencji Stabat Mater.

Llibre Vermell

Miejscem szczególnie poświęconym Madonnie był kataloński klasztor Montserrat. W XIV wieku był on celem pielgrzymów, którzy przybywali z daleka, aby modlić się przed wizerunkiem Maryi. Aby nieco uporządkować zachowanie wiernych w świętym miejscu, zapisano odpowiednie wskazówki dotyczące między innymi śpiewu. W manuskrypcie, który został nazwany Llibre Vermell - Czerwoną Księgą - czytamy, że zaleca się aby pieśni były śpiewane w pełen szacunku i umiarkowany sposób tak, by nie przeszkadzać tym, którzy pragną kontynuować modlitwę i medytację, której każdy winien poświęcić się pobożnie podczas wieczoru [czuwania]. Kodeks zawiera utwory o tematyce maryjnej: 3-głosowe kanony, kilka pieśni jednogłosowych oraz przykłady polifonii w stylu Ars Nova.

Cantigas de Santa Maria

Niezwykłym przykładem nabożeństwa do Maryi, które odnalazło odzwierciedlenie w muzyce jest kilkaset pieśni zawartych w kilku zbiorach nazywanych łącznie Cantigas de Santa Maria. Powstały one na dworze kastylijskiego króla Alfonsa El Sabio - wielkiego miłośnika i mecenasa sztuki. Autorem niektórych z nich jest prawdopodobnie sam władca. Cantigas opisują liczne cuda zdziałane przez Matkę Boską i jej liczne ingerencje w ludzkie życie: aby napominać grzeszników, uzdrawiać chorych, pomagać najsłabszym, czy nagradzać sprawiedliwych. Co dziesiąta pieśń to cantiga de loor - wysławiająca imię i cnoty Maryi.

Repertuar koncertu

    Chorał gregoriański

  1. Stabant juxta crucem (Introitus z mszy na święto MB Bolesnej)
  2. Laudario di Cortona

  3. Laude novella sia cantata

  4. O divina virgo flore

  5. Madonna santa Maria

  6. Ave donna santissima
  7. Llibre Vermell

  8. O virgo splendens

  9. Stella splendens

  10. Laudemus virginem - Splendens ceptigera

  11. Cuncti simus concanentes
  12. Cantigas de Santa Maria

  13. Santa Maria amar

  14. Madre de Deus

  15. Santa Maria valed

  16. Miragres fremosos
  17. Oxford, Corpus Christi College MS 59, f.113v

  18. Edi beo thu
  19. Biblioteka Narodowa w Warszawie (sygn. III 8040, karty. 618-619)

  20. Radości wam powiedam