Laudario di Cortona

Skład: 5 osób
Czas: 60-80 min
Miejsce wykonania: kaplica lub nieduży kościół

Historia laud

Wiek XIII w Europie to czas, gdy żarliwa religijność zaczęła rozsadzać funkcjonujące dotąd formy uczestnictwa świeckich w życiu Kościoła. Skutkowało to aktywnością, której przejawem stały się zakony żebracze, biczownicy, rozmaite bractwa religijne. Niewątpliwie postaciami, których działalność wywarła największy wpływ na Kościół w kolejnych dekadach, byli święty Dominik i święty Franciszek z Asyżu. Ich misja zaowocowała większą świadomością religijną ludzi świeckich i potrzebą jej wyrażania. Pieśń słoneczna św. Franciszka - uznawana za pierwowzór włoskiej laudy - dała impuls do tworzenia pieśni religijnych w językach narodowych.

Laudy śpiewane były przez bractwa laudesi oraz disciplinati. Większość bractw laudesi zostaje założonych w umbryjskich i toskańskich zakonach żebraczych. Najstarsze znane bractwo założono przez w 1267 roku w dominikańskim kościele Camporegio w Sienie.

Bractwa Laudesi organizowały codzienne nabożeństwa w czasie komplety oraz podczas uroczystości w ciągu roku liturgicznego. Członkowie bractwa gromadzili się w ławkach przed ołtarzem, na którym ustawiano obraz Madonny. W Ordinamenti bractwa Laudesi di Sant'Agnese (1280-91) nakazuje się zakrystianinowi, aby przygotował świece i pulpit zdobiony materią, aby podkreślić powagę nabożeństw. Poza śpiewem praktykowano modlitwę, czytania, procesję ze świecami, ofiarowanie, krótkie kazanie przełożonego bractwa (zwykle osoby duchownej kościoła).

We Florencji wraz ze śpiewem laud w XIV wieku rozwinęło się zawodowe muzykowanie. Z powodu popularności tego rodzaju pobożności zwiększyły się datki na bractwa i zaczęto wynajmować muzyków, sporządzano kontrakty, regularnie ćwiczono śpiew wspólnotowy. Soliści wykonywali trudniejsze zwrotki o większym ambitusie, z dłuższymi i bardziej złożonymi frazami, podczas gdy refreny pozostały w węższej skali możliwe do zaśpiewania przez większość męskich głosów. Laudy z wymagającymi refrenami prawdopodobnie były w całości śpiewane przez zawodowych laudesi. Taka też była tendencja pod koniec XIV wieku.

Z kolei śpiew w ciemności w aurze tajemnicy śpiewaków disciplinati nie miał na celu osiągania coraz bardziej kunsztownej formy. Był wykonywany przy zmarłych, na pogrzebach, podczas nabożeństw Wielkiego Tygodnia, na procesjach oraz w związku z biczowaniem. Statut bractwa Confraternita di S Stefano in Assisi z początku XIV wieku wzywa do rytualnego biczowania, po którym śpiewakowi powierzano poruszenie serc do łez bardziej, niż słowa mogą poruszyć umysł. W Umbrii laudy - zwłaszcza pasyjne o narracyjnym charakterze zmieniły się z devozione w rappresentazione, by w XV wieku stać się dziełami scenicznymi.

W XIV i XV wieku poza bractwami laudesi i disciplinati śpiew laud znajdował swe miejsce również w innych kontekstach. Laudy recytowano lub śpiewano podczas kazań, zwłaszcza w Wielkim Poście. Coraz częściej wykonywano je jako oprawa kościelnych i prywatnych uroczystości o charakterze religijnym. Wprowadzono do laud prostą polifonię, zwłaszcza w regionie Veneto i w samej Wenecji.

Końcowa faza laud miała miejsce w Rzymie podczas kontrreformacji. W ramach działalności Congregatione dell'Oratorio Filippo Neri'ego pisano, publikowano i wykonywano laudy.

Repertuar koncertu

Program koncertu stanowią laudy ze zbioru znanego pod nazwą Laudario di Cortona. Powstał on w latach 1260 - 1297 jako owoc działalności bractwa Confraternita di Santa Maria delle Laude mającego siedzibę w Cortonie przy kościele św. Franciszka. Kodeks zawiera 46 laud wraz z zapisem muzycznym. Jest to jeden z najstarszych manuskryptów zawierających pieśni religijne w języku włoskim, z czasów, gdy zaczęła rozkwitać poezja religijna w językach narodowych, reprezentowana przez twórczość Jacopone da Todi, franciszkańskiego poety i mistyka, autora tekstu sekwencji Stabat Mater. W programie znajdują się utwory maryjne, bożonarodzeniowe, wielkopostne i wielkanocne oraz poświęcone świętym. Dwie pieśni (w tym Troppo per del tempo ze słowami Jacopone da Todi) to rozważania o miłości Chrystusa, będące przykładami egzaltowanej poezji religijnej tego okresu.

Oprócz własnych opracowań, zespół korzysta z transkrypcji pani Mariny Valmaggi z wydawnictwa Rodaviva Edizioni Musicali.

  1. Laude novella
  2. Stella nova
  3. Gloria 'n cielo
  4. Cristo e nato
  5. O divina virgo flore
  6. De la crudel morte de Cristo
  7. Oime lasso
  8. Iesu Cristo glorioso
  9. Ave donna santissima
  10. Madonna santa Maria
  11. Sia laudato san Francesco
  12. Troppo per del tempo
  13. Magdalena degna da laudare